Bienvení@'l mieu blog chafallu :P ya gracias pula vuesa paciencia pur la tardanza de llograr esti blog,deixare dalgún camentariu :)
08/03/2006
La variaición llingüística.La variaición soicial ya estillística.
La variaición llingüística.
Una llingua asperimenta variaiciones en función del tiempu,de l'orixe xïográficu lus falantes,la situaición soicial ya'l contestu nel qu'utilízase.
Las variaiciones rellacionás cul tiempu;Ye dicire,nun ye'l mesmu llïonés que falábase nél sieglu XIII (pur exemplu: La Nodicia de Keisos),qu'el llïonés que fálase ágora.
Estas variaiciones nómanse hestóricas i faen constatare que las llinguas evoluicionan,camudan,modificanse...(pur eillas mesmas,nun fae falta ayuda de foriatos...:@)
Outras variaiciones tienen a vere cul lláu u falase la llingua.Un cagasinu,un bercianu,un paramés...falan la mesma llingua,peru cun acentos ya dalgunas pallabras diferentes.Estas variaiciones nómanse dialeutuales,ya pur esu dicenmos que falamos dialeutos diferentes d'una mesma llingua.
( http://www.asturies.com/asturianu/ )
Hay,tovía,outras variaiciones que dependen de l'orixe soicial,del grupu a que peretenez;yian las variaiciones soiciales.Asina,nun falen igual lus xóvenes que las personas que nun yíanlu...
La variaición soicial ya estillística
Toas estas variaiciones(hestóricas,dialeutuales ya soiciales)combínanse xuntu cun outru tipu variaición que depende'l contestu nél qu'utilízase la llingua.
Asina,un bercianu,un zamoranu ou un orbigués,falan caún el suo dialeutu,espresanse de manera diferente si falan c'una persona o describayan una carta;si la persona quien diríxense ye conocía ou non;si quieren desplicar un fechu o facere una descrición;etc.
Las variaiciones que dependen del contestu yian las variaiciones funcionales ou estillísticas.(A vegás tamién nómanse rexistros)
-La variaicón soicial consiste sobretó nel usu de pallabras ya espreisiones diferentes.
-La variaición funcional ou rexistru ye l'estilu cun que tratamos una tema,derixímosmos a un interloucutor ou facemos notar una inteinción determiná.
La variedá estándar
Cun esta diversidá tan grande,munchas vegás la comunicaición ente dous falantes d'una mesma llingua se pué facere perfácil enforma.Pa esu,ía necesáriu disponer d'una variedá ou rexistru que tea'l mínimu de variaiciones posibles ya que puea sere utilizá cun la siguridá que tol mundiu pescancie ensin munchos esfuerzos.Esta variedá nómase estándar.
La variedá estandar supera las formas particulares las variedás dialeutuales ya soiciales que puéanse sere un ostáculu pa la mútua compreisión ente dous falantes.
Utilízase munchu nos meidios de comunicaición ya ensiñamientu.
La variedá estandar tamién ye un rexistru adecuáu pa falares de munchos términos,n'un gráu de formalidá elevá abondu.
08/03/2006
Cuentu:Lus 100 perros
Yera una vegá un llabraor que taba fartucu de que viniera la raposa a xintar-y lus pollos ya un día decidióu facere un tratu cun eilla;Quedanon que si'l llabraor punxiaba-y 100 pollos n'un sacu,que nun viniera mas a xintar lus que tenía.
Asina fizu;Taba la raposa'l lláu'l sacu,y'entama:-Oide,eiquí güel a perruscu-,ya'l llabraor too disimuláu,:-Non,ían lus pollos que se cagan-xD!!.
Pasóu un ratu,ya la raposa salta:-Oide,abrime'l sacu que quiaru güedeyar un pocu lus pitos-,nun yera muy confiá...-Val,preparate-dixu'l llabraor;Pam!! nel intre salen 100 perros,ditrás d'eilla.
Corriendu ,cagandu centiellas,la raposa ganóu la carreira.Punxióse embaxu'n arbor:
-Güeyines que bien viste,patinas que bien corriste,-ya diz el rabu:-¿Ya you?-,-Aaaarg!!tu rabu satanás que vien tirabas p'atrás!!-.
Xesusa Pérez Fernández-Frisnéu,Crudu iviernu,annu 1992;el día enantias que morriera.
08/03/2006
Conceyu pastoriegu
...remembru,ágora las campanas del pueblu,ellí'n Frisnéu hubieren unas bien grandotas que sonaban perfuerti sobretó la de l'andecha...peru cun la democraicia robánonlas,nin sisquier l'alcalde de Cubiellos fae pur recuperalas,cumu'l pendón,allegrémosnos cuandu lus de Torenu cunseguienon recuperare'l suyu,peru'l nuesu,entá,ta,perdíu...
Ah,si!!...las campanas,mira,lus de pueblu ya la cofradía tiniamos un siñal,pa dicire qu'hay fueu facíamos un rimu que diba de minor a mayor ya'l final parabase'l badaxu a lu secu tres vegás siguías.Si facían esti duas vegás sinificabase la muerte dalguien ya pa'l conceyu cumu'l fueu peru mas suave.Pa'l conceyu dibamos lus representantes de ca cá,si yeran muy oficiales,si non dibamos toos lus del pueblu ya reuníamos na audiencia,si diban lus representante mos presentabamos cun azás ya batederas,yera una costume'l pueblu.Mandaban l'alcalde ya'l presidente que yera'l mieu güelu Constantinu,podía asemeyase a cualsequier cousa,esceutu a un caciquinu,esti xuntu a Gaspar consiguienon abrire las tierras pa lus vecíns y' asina too'l mundiu tenía,al menos pan,y' enforma!!!,repartienon las suertes que yeran lus práos mas llueñes del llugar,a menos distancia taba'n lus eiros ,tamién nomáos barredos,cumu'n Finoyéu,ya las que taban a la pía cá,nomábanse corrás,cumu la del Navariegu ou la Caruzal.Estas tierras "routas" diban perbien ya que fizu xubir al pueblu la economía,cumu enxamás plantanonse na n'eillas,taba'n ricas en minerales...ya mos daba centenu enforma que cul trigu facíamos xinta pa lus animales...
Una vegá fou a Práunalvaru,nu cimeiru d'esti,ye dicire,nél Bildu ,eillí punxíamosmos a beber el lleite d'ugüeya cul mieu compañeru Santiaguín,el encargabase de coyer las cabras pur lus cuernos ya you aprovechar pa beber las mamas,poru dibamos camudandu rapidu d'animal pa qu'en cá nun dieranse cuenta jeje;que cafres yeramos...
Yera'l compañeru mas divertíu que tinía,pa facere de vientre tirabase la metá d'una hora,pur esu una vegá dixe-y "si quies güedeyar al tuo compañeru andar, parate a cagar",echóuse a riïr,que diba facere!!si yeramos piquiñinos,poru you dixe-y bien ñidiu que paecía que tinía la mierda na tiesta ya pur esu costaba de llegar ou cayóuse n'eilla!!...jajaja.
Siempre que dibamos nel monte,nun habían llavabos nin na,entós siemres guetabamos piedras cun punta,pa que llimpiaranlu bien too,el calzonciellu nun diba manchase...pur que nun llevabamos!! ya la culera'l pantalón, ca vegá ,facíase mas dura...
Tu nun cunties estu a naide,¿eh?
Frisnéu,Avientu'l 2005.Anonimatu.
Ya la Licia contóulu a too Dieus,peeeeeeeeeru:nun punxio nomes...¡ay,mare quiría!...:P
08/03/2006
Picu de rei ya'l Castru.
La Montaña describayá nel suo estremu Norti retuercese cumu'n cayáu,formandu Picu de Rei.De la prollongaición d'esti formandu fierradura,naz el Castru.
Lu del Picu creyu que nun merez tal nome,yá que nun compadécese cul rellanu qu'hay na parte mas alta ya que producióu ,siempres, centenu abondu.El granu amestábase cul triegu pa facere boronas.La paya usábase pa teichar ya pa mullir las cuadras ya que,cul tiempu,transformábase n'abonu'n forma de capa ou petate perdifícil d'estrayere.Tan difícil,malgoliente ya fatigousa,que lus xóvenes xocosamente ironizaban asina:"El vieyu dizme que pavias descansu,saque'l petate lus bueis".
El Castru ye un mirador.Dende'l cuale pué güedeyase la metá la oya berciana;peru nun yera frecuente xubir a eilli,pur sere inacesible d'axeitu dende la parte mas cercana'l pueblu.
Pur la sua llaera sur estíendese malas ierbas qu'otrora fonan prouditivas viñas.Cuandu you yera ninu furacábanse,arábanse y'abonábanse,pa face-yos rendir dulces racimos que producian muy buen vinu.
Teu un sucesu pergraciosu ya tiernu que cuntóume, la entós pispaxín la miea ma Xesusa.Lus suos pas ficiénon-y remembrare tantas vegás,qu'enxamás olvidóulu.
Taba'l suo pa Constantinu trebayandu na vinna de "Cansecu",a metá de km de ca.
La sua esposa Xulia preparaba-y la xinta,salía a l'era pa güedeyar si'l Sol llegóu a la cúspide la Guiana.Señalaba,cuale relox la Ñaturaleza,el mediu día ya yera entós cuandu las mocinas llevaban la xinta a lus suos mayores que taban trebayandu nos campos.
La sua hixina,ensin asperar a sere mocina,llevaba la merienda n'un cestín ñidiu feichu de mimbres.Contrastaba'l suo collor cul de lus artesanos que lus vendían,lus xitanos.
Un día,cun la sua cesta'l brazu,cun munchu garbu ya saleru,diba acercándose a la viña ya cun pllabras que denotan la sua cortísima edá,llevanta la sua voz de griellu y noma'l suo pa c'un glayíu:"Páaaaaaaaaaaaa,tayote vinuuuuu".Cumu estu repetiase siempres,temiendu que fuese-y a facere dañu ou punxierase piripi,ocorriose-y a la sua ma un día,recalca-y bien que lu que llevaba yera augua purque yera miyor que'l vinu.Nun vayaste a olvidare.Güei la bota, lleva augua,ya sabeslu.
Al arrimase,cumu siempres ya cun la mesma cestina que cun tantu viaxe dexaría de sere tan ñidia,glaya-y:"Páaaaaaaaaa,güei tayote ava,peru sabede a vinuuuuuuuu".
Cellebranon l'oucurrencia pur munchu tiempu ya seguismola cellebrandu...
Las siete viñas del mieu pa,daqué dempués nel tiempu,produicían vinu pa'l consumu internu ya tamién pa vendere a lus llangranos ya tombriegos que vinian cun lus suos caballos ya llevaban fasta tres odres ou pelleyos repletos de vinu nos llombos de c'animal.Pa esu había que trebayalas,que güei finandu'l sieglu,casi too ía un erial.
Marianu Pérez Fernández,22 y Avientu'l 2005,Frisneu
08/03/2006
La Montaña ía'l TesuLa Montaña ía'l Tesu,cumu la Osa'l Oseznu.Paez una ma que camina delantre ya que tien el pelu llargu nel sotu castaños xabaces.
Estas piértigas nomás "cantíos",yeran usáos pa construir las teichumbres las cás,pa cercare las fincas ya pa punxiar mangos a lus aperos de llabranza cumu hachas,palas,etc.
De l'outra parte La Montaña vinían las froundosas urces secás al sol na misma llaera,de'l mismu xeitu que secaba la hierba ya estendía nos praos.
La primera vegá que you fou a escotar urces,deprendí'l mieu pa una lleición prática abondu.Elli abrazaba las ramas c'una manu ya cun l'azadón n'outra,daba un golpe nu cimeiru'l cepu,quebrandoulas cun suma facilidá las deixaba nél suelu y a lus 20 dís,una vegá secas,facíamos gavillanas.Cincu facian un mañizu atáu cun bilortu ou puñáu de paya húmeda retorcía.
La pendiente llaera'l monte,nun podía subire'l carru purque nun había caminu fasta eillí.¿Cumu facere pa poder transportala?
La necesidá ye la ma lus inventos,cumu sabemos.N'efeutu estendíase nu cimeiru'l suelu una cuerda nomá reata.Sobru la cuale ,eilla ,amontonabase unos 10 mañizos,que bien punxiaos y'amarraos,facían cumu un cillindru qu'echabase a rodar facia dalgun camín ya empuxa-yse pa que nun detuvierase enantias de llegare'l suo destinu.
Oportunamenti ,acarriábanse pa un llau secu la ca y'asina pudienen dar al fornu un folixeru calentón capaz de cocere las fougazas,las torrás ya empanás.
Oh,las empanás!!Chapó a las empanás!,qu'hacianse cun cariñu de ma y'aires de folixa.Empanás fostiformes,preñás de patacas,acilgas,tocín ya chourizu...
Toos alrïor d'eilla ya cun toa la ca escaleza si yera iviernu paecíamos unos bienaventuráos ,ya yeramoslu, n'aquel ambiente de calefaición,aunque solu fuere una vegá ca 12 dís.
Aquel día l'allegría'l corazon maternu contaxiabase,ensin menuscabare tampocu l'allegría'l xarru;que nun en vanu,farina ya vinu pa ñacer,contaron cul sudor del corru,aunque unos sudaron mas y'outros menos.
Ditrás La Montña hay un valle nomáu Valruiz,ca de llobos y'outras alimannas,que subian pur las llaeras fasta alcanzar el llomu desd'ú pudieren otïar posibles presas.
Debiou sere pur l'annu 1935 cuandu la miea ma,un obreru ya you,estandu faenandu nel paraxe nomáu Gamallu,vimos desfilar cincu llobos.Venían de La montaña,del bosque de sotos,ya fuenon apaeciendu distantes unos 100 m entre suo.Al llegar a la castañal de Duguei,pur separáu,fuenonse parandu toos unos minutines caún ya güedeyandonos fixamente.
Lus mieus 7 annos temblaban.El cabeiru que venía coxu,sentóuse ya escudriñóu mas tiempu.Peru toos diban enfilandu 'l vallecín del Valhón.Impresionóume cun la ternura cumu güedeyaban pa las vacas que taban unnías al carru.
Al tesu subían p'aullare pur las nuaches,pa quexase la fame,'l fríu ou de la ventiesca ou quiciabes fuenan a rezar.
El suo Dieus ou providencia,que tien que sere'l mieu tamién,debiou-ys ouyire,pur lu menos un día.
Dempués de facere las suas oraiciones na sua llingua,baxanon facia la ca asinlá'l vecín Severu qu'habíase olvidau de guardar las ugüeyas nel corral ya seguramente tamién de rezar;ya lus mieos aulladores llobos,tornanonse sillenciosos ya dienonse un folixón.
Al día siguiente vienon lus vecíns que solu quedanon restos d'un gran banquete:llanas,pieles a bandullos a metá de xintare.
La llimpieza mayor dicen que corrióu a cargu la famillia canina ya nun ensin pelleas internas,-hay que ver-ya solu pur un nun quitesme d'ehí esa pezuña ou esa piel cun llana.
Peru hay que comprendere a lus peros,purque la fame cronica desesperaba al más pintáu.Había fame d'un día;peru tamién de temporá.Unos ayudaban,outros xintaban ca segundu día.Lus mas pedían llimosna a lus suos irmanus,visitandu lus xintaores de portiella'n portiella,pur si habría-ys sobrau daqué.Lus mas debiles pedianlu faciendu reverencias ya cun muncha educaición.Podían perdere una oriella...ya dabanse pur satisfechos si podianse llevar daqué a la bouca ou tragase una pezuña cumu fora,que lu tragáu ya nun prederiase.
Marianu Pérez Fernández,22 ya Avientu'l 2005.Frisneu
| ||||||
El Mariquelu Videos No conocia esta tradicion ;)
La importancia la tradicion Videos Por desgracia, las tradiciones se estan perdiendo, cuando [...]
28 ya avientu Videos Muy buenas las fotos!!! Algun dia me gustaria [...]
çøn×ü®ü frisneu xD!!
çøn×ü®ü Dañelu Redios chacha cúmu te complicas, custa un poucu [...]
Amestar feed a:
Contautar col autor |
Archivu
| Quies facer un Blog equí
Sitiu desendolcáu, diseñáu y xestionáu 100% con Software llibre: GNU/linux, GIMP, PHP, MYSQL, APACHE, ...
